Automatyczna skrzynia biegów szarpie podczas przełączania: rozpoznawanie przyczyn i właściwe postępowanie
Szarpanie automatycznej skrzyni biegów podczas przełączania i coraz większe opóźnienia przy zmianie biegów mogą mieć różne przyczyny. Często problemem jest zużyty olej przekładniowy, który traci swoje dodatki i lepkość, dużo rzadziej przekładnia hydrokinetyczna, mechatronika lub zużyte sprzęgła. Nieliczni myślą w takiej sytuacji o oleju w automatycznej skrzyni biegów. Tymczasem jego profesjonalna wymiana może zapobiec wystąpieniu wielu nieprawidłowości. Zbyt długie zwlekanie grozi kosztownym uszkodzeniem skrzyni biegów.
Dlaczego automatyczna skrzynia biegów szarpie podczas przełączania?
Automatyczna skrzynia biegów szarpie podczas przełączania, jeżeli przenoszenie mocy między biegami nie odbywa się płynnie i równomiernie. Przyczyną są najczęściej zmienione właściwości cierne sprzęgieł w wyniku starzenia się oleju lub osady gromadzące się w kanałach olejowych mechatroniki. W tym ostatnim przypadku ciśnienie oleju nie jest prawidłowo przekazywane do tarcz ciernych.
Rzadziej przyczyną jest uszkodzenie przekładni hydrokinetycznej, mechatroniki lub samych zaworów. Zaniechanie serwisowania może jednak negatywnie wpływać na elementy mechaniczne. Cała sztuka polega na tym, aby w ramach przewidzianych przeglądów odpowiednio wcześnie sprawdzać skrzynię biegów i w ogóle nie dopuszczać do szarpania.
Przegląd typowych objawów
Szarpanie nie zawsze oznacza to samo. W zależności od sytuacji zachowanie skrzyni biegów może wskazywać na różne przyczyny. Poniższe objawy występują w praktyce najczęściej.
Szarpanie podczas ruszania
Szarpanie skrzyni biegów w chwili ruszania jest często efektem prześlizgiwania się tarcz ciernych. Może to wynikać z wielu czynników: zużytych tarcz ciernych, niewystarczającego ciśnienia albo przepływu oleju przez zapchane kanały i zawory elektromagnetyczne. Problemem może być także zanieczyszczony olej o gorszych właściwościach, przez który sprzęgło nie chwyta czysto.
Twarda zmiana biegów
Mocne, wyraźnie odczuwalne szarpnięcia podczas zmiany biegów są skutkiem nieprawidłowej regulacji ciśnienia hydraulicznego lub punktów przełączania, np. zużytych zaworów elektromagnetycznych (solenoidów), przestawionych wartości adaptacji lub zużytego oleju. Zaniechanie serwisowania może też prowadzić do zapchania lub zwężenia wszystkich kanałów olejowych jednostki mechatronicznej przez opiłki ze ścierających się sprzęgieł i w efekcie do nieprawidłowego przekazywania ciśnienia do pakietów tarcz ciernych.
Opóźniona zmiana biegów
Jeżeli skrzynia zmienia biegi z opóźnieniem lub „szuka” właściwego biegu, przyczyną często jest zbyt niskie ciśnienie oleju, zapchany filtr hydrauliczny lub błędne wartości adaptacji mechatroniki. W wielu nowoczesnych skrzyniach automatycznych charakterystyka przełączania automatycznie dopasowuje się do stylu jazdy kierowcy: jeżeli jeździ on bardziej dynamicznie, biegi zmieniane są w górnej granicy obrotów. W takim przypadku można spróbować zresetować wartości adaptacji.
Jakie są przyczyny szarpania?
Szarpanie automatycznej skrzyni biegów może mieć wiele różnych przyczyn. Poniżej omawiamy szczegółowo najważniejsze z nich, od zużytego oleju po uszkodzenia przekładni hydrokinetycznej i mechatroniki.
Jaką rolę odgrywa zużyty olej przekładniowy?
Zużyty olej przekładniowy to najczęstsza, a zarazem najłatwiejsza do usunięcia przyczyna szarpania. Powód jest prosty: wielu producentów do dzisiaj reklamuje swój olej przekładniowy jako dożywotni, tzw. „lifetime”, oraz gwarantujący „bezobsługowość”. Nie można o tym jednak mówić w przypadku elementów pojazdu narażonych na obciążenia mechaniczne i termiczne. Każdy element, który ma działać bezproblemowo przez długi czas, wymaga regularnego i profesjonalnego serwisowania. Również olej w automatycznej skrzyni biegów. Spełnia on bowiem ważne funkcje, które z czasem i bez serwisowania może utracić.
Nie wystarczy tutaj sama tylko kontrola poziomu oleju i szczelności, jak zaleca wielu producentów. Wynika to ze zmniejszania się z czasem lepkości oleju, a także zużywania się zawartych w nim dodatków. Gdy spada określony współczynnik tarcia systemu, sprzęgła zaczynają się ślizgać, chociaż mechanicznie pozostają sprawne. Efekt: olej nie jest w stanie niezawodnie spełniać swoich funkcji. Takiej sytuacji nie można stwierdzić na podstawie samego tylko poziomu oleju.
Dlaczego dotyka to w szczególności sprzęgieł mokrych?
W przypadku automatycznych skrzyń biegów ze sprzęgłem mokrym wymiana oleju jest kluczowa. Okładzina cierna pływa tu w oleju przekładniowym, przez co mogą gromadzić się w nim różne opiłki ze ścierających się materiałów. Część tych opiłków pochłania filtr hydrauliczny, który przez pewien czas zapobiega ich osadzaniu się. Jednak nawet najlepszy materiał filtracyjny po jakimś czasie się zapycha, co może negatywnie wpływać na sąsiadujące elementy, na przykład powierzchnie boczne i toczne kół zębatych. Opiłki mogą się ponadto osadzać w kanałach olejowych i powodować nieprawidłowe przekazywanie ciśnienia oleju do pakietów tarcz ciernych.
Przekładnia hydrokinetyczna i sprzęgło cierne blokujące przekładnię hydrokinetyczną
Szarpanie podczas jazdy ze stałą prędkością lub w przypadku częściowego obciążenia często sygnalizuje zużyte sprzęgło cierne blokujące przekładnię hydrokinetyczną, odpowiedzialne za zapewnienie stabilnego połączenia. Jeśli jest ono zużyte, zaczyna się ślizgać, powodując wibracje lub szarpanie. Klasycznym objawem nieprawidłowego działania takiego sprzęgła są lekkie wahania obrotów podczas jazdy ze stałą prędkością przy częściowym obciążeniu.
Mechatronika, zawory elektromagnetyczne i wartości adaptacji
Sterownik wykorzystuje elementy mechatroniki do sterowania punktami przełączania i reguluje ciśnienie oleju. Zużyte zawory elektromagnetyczne lub przestawione wartości adaptacji powodują twardą lub opóźnioną zmianę biegów. W wielu przypadkach wartości adaptacji można resetować po wymianie oleju i od nowa programować. Jednak nie wszyscy producenci zalecają resetowanie tych wartości podczas zwykłej wymiany oleju. Wiele nowoczesnych skrzyń biegów automatycznie dopasowuje czasy szybkiego napełniania oraz ciśnienia w trakcie eksploatacji skrzyni, aby mimo zużycia gwarantować płynne przełączanie. Jeśli nie jest to wprost nakazane, po wymianie oleju warto najpierw przeprowadzić dłuższą jazdę testową.
Na ile niebezpieczna jest dalsza jazda?
Nie należy ignorować utrzymującego się szarpania. Z każdym kolejnym kilometrem do oleju dostaje się więcej opiłków, co przyspiesza zużywanie się sprzęgieł, kół zębatych i mechatroniki. Zamiast stosunkowo niedrogiej wymiany oleju konieczna może być kosztowna naprawa skrzyni biegów.
Utrzymujące się szarpanie to ostatni moment, aby zdecydować się na wymianę oleju lub płukanie skrzyni biegów, a w konsekwencji uniknąć jej uszkodzeń. Jeżeli doszło już do uszkodzenia elementów mechanicznych, sama wymiana oleju lub płukanie skrzyni biegów mogą okazać się niewystarczające.
Jak można rozwiązać problem?
W zależności od przyczyny i stanu skrzyni biegów w grę wchodzą różne działania, od zwykłej wymiany oleju po naprawę skrzyni biegów. W praktyce warsztaty oferują trzy główne rozwiązania.
Wymiana oleju przekładniowego
Klasyczna wymiana oleju polega na jego spuszczeniu przez korek spustowy i wymianie, najczęściej wraz z filtrem i uszczelką. W przypadku skrzyni z przekładnią hydrokinetyczną część starego oleju pozostaje w przekładni.
Płukanie skrzyni biegów
Podczas płukania wymieniany jest niemal cały olej wraz z resztkami w przekładni. Wymaga to więcej pracy, ale jest dokładniejszym rozwiązaniem w przypadku bardziej zanieczyszczonego oleju.
Naprawa lub regeneracja
Jeżeli sprzęgła lub mechatronika są już uszkodzone, sama wymiana oleju nie pomoże. Konieczna jest wówczas naprawa lub regeneracja skrzyni biegów w specjalistycznym warsztacie.
Rekomendacja MEYLE: olej przekładniowy należy wymieniać co 80-120 tys. kilometrów albo częściej, jeżeli jest to wskazane w wytycznych producenta.
Jaką rolę odgrywają odpowiednie części?
Dla niezawodnego działania układu napędowego przez długi czas kluczowe są idealnie dopasowane elementy. Części MEYLE – od wałów napędowych i tarcz przegubu po praktyczne zestawy MEYLE KITs – są wytwarzane w 100% według specyfikacji MEYLE i w każdym szczególe dopasowane do części oryginalnych.
Często zadawane pytania (FAQ)
Dlaczego automatyczna skrzynia biegów szarpie podczas przełączania?
Najczęściej przyczyną jest zużyty olej o zmienionym współczynniku tarcia, rzadziej usterki przekładni hydrokinetycznej lub mechatroniki.
Czy wymiana oleju może usunąć szarpanie?
Tak, jeżeli przyczyną jest zużyty olej. W przypadku uszkodzeń mechanicznych konieczna jest naprawa.
Jak często należy wymieniać olej w automatycznej skrzyni biegów?
Zgodnie z zalecaniami MEYLE co 80-120 tys. km albo częściej, jeżeli wymaga tego producent.
Wymiana oleju czy płukanie: co jest lepsze?
Wymiana oleju wystarczy w przypadku umiarkowanego zużycia, płukanie jest dokładniejsze, jeżeli olej jest mocno zabrudzony.
Czy dalsza jazda jest niebezpieczna?
Tak, utrzymujące się szarpanie może powodować dalsze uszkodzenia. Zalecana jest wczesna diagnostyka.